Dolar hâkimiyeti sorgulanıyor
ABD doları uzun yıllardır küresel ticaret ve finans sisteminin merkezinde yer alıyor. Ancak son dönemde merkez bankalarının altın alımlarını artırması, bazı ülkelerin yerel para birimleriyle ticaret yapma eğilimleri ve alternatif finansal sistem arayışları, doların tartışmalı bir sürece girdiğine işaret ediyor.
Ekonomist Bayram: Dönüşüm başladı
Ekonomist Muhammet Bayram, dünyanın farkında olmasa da dolar merkezli düzenden uzaklaşma sürecine girdiğini savunuyor. Bayram, ABD’nin Bretton Woods sonrası elde ettiği sınırsız para basabilme avantajı ve yüksek borç yüküne dikkat çekerek, “ABD’nin borcu yıllık gayrisafi yurt içi hasılasını aşmış durumda. Bu nedenle ABD dolarının devri bir gün bitecek” değerlendirmesini yaptı.
Altın rezervleri ve güvenli liman arayışı
Bayram’a göre merkez bankalarının altın rezervlerini artırması tesadüf değil; rezerv yönetiminde güvenli liman arayışı belirleyici oluyor. “En kısa yoldan paraya çevrilebilecek imkanın altın olması nedeniyle merkez bankaları altın rezervlerini artırmaya devam ediyor” diyen Bayram, jeopolitik risklerin ve yeni çatışma olasılıklarının altına talebi canlı tuttuğunu belirtti.
Merkez bankalarının rezerv kompozisyonuyla ilgili uluslararası görüşler için IMF’nin rezerv varlıklarıyla ilgili açıklamaları takip edilebilir: IMF rezerv varlıkları açıklaması.
Yerel para ile ticaret ve Çin faktörü
Bayram, ülkelerin dolar bağımlılığını azaltma amacıyla yerel para birimleriyle ticaret yapma eğilimlerinin arttığını vurguluyor. İki ülkenin yoğun ticaret ilişkisi varsa yerel para kullanımının mümkün olduğunu belirten Bayram, Rusya ile Çin örneğini hatırlattı. Ancak bu sürecin kısa vadede tamamlanmayacağını da ekledi.
Çin’in ekonomik ağırlığının artmasının dolar üzerindeki etkisini değerlendiren Bayram, Pekin’in dolar hakimiyetini azaltmaya yönelik hamleler yaptığını ancak bu değişimin tek bir aktör tarafından değil, çok taraflı bir dönüşümle gerçekleşeceğini söyledi.
Dijital paralar gerçek bir alternatif mi?
Merkez bankası dijital para (CBDC) projeleri de tartışılan konular arasında. Bayram, dijital paraların kullanım kolaylığı sağlayacağını ancak mevcut para sisteminin yerini tamamen almayacağını savunuyor: “Bugün basılı para hangi işlevi görüyorsa dijital para da aynı işlevi görecek. Buradaki temel değişiklik kullanım kolaylığı olacak.”
Türkiye için olası etkiler
Türkiye açısından doların küresel ağırlığının azalmasının olumsuz olmaktan çok fırsatlar barındırabileceğini belirten Bayram, yerel para birimleriyle ticaretin artmasının döviz ihtiyacını azaltabileceğini söyledi. “Doların tahttan inmesi Türkiye açısından çok büyük bir problem teşkil etmez. Tam tersine döviz açığımız ve cari açığımız azalabilir” değerlendirmesini yaptı.
Ne değişecek?
Özetle, doların küresel hakimiyeti bir anda sona ermeyecek; ancak merkez bankalarının rezerv tercihlerindeki değişim, ticarette yerel para kullanımı ve alternatif finansal altyapı arayışları, uzun vadede küresel dengelerde sessiz bir dönüşümün habercisi olabilir. Önümüzdeki yıllarda bu eğilimlerin nasıl şekilleneceği, jeopolitik gelişmeler ve uluslararası işbirlikleriyle belirlenecek.
