KTÜ’lü bilim insanları, Karadeniz’de deniz kirliliği ve biyoçeşitliliğe zarar veren hayalet ağları su altı robotlarıyla tespit edip çıkaracak; kamera ve yapay zekâ sistemleriyle ekosistem restorasyonunu anbean izleyecek.
Karadeniz’de hayalet ağlara karşı robotik ve yapay zekâ destekli hamle
Karadeniz’de deniz yaşamını tehdit eden, “sessiz katil” olarak anılan terk edilmiş balık ağlarına karşı Trabzon’da yeni bir dönem başlıyor. Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) koordinasyonunda başlatılan AB destekli ROWER projesi kapsamında, su altı robotlarıyla hayalet ağların tespiti ve çıkarılması planlanıyor. Projede, kamera ve yapay zekâ tabanlı sistemlerle deniz canlılarının çeşitliliği düzenli olarak izlenecek; elde edilen veriler ekosistem restorasyonu çalışmalarına yön verecek.
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın katkısıyla ekolojik açıdan korunması gereken sahalar belirlenecek ve bu bölgelerde kapsamlı temizlik yürütülecek. Projede 14 ülkeden 34 ortak yer alırken, yaklaşık 12 milyon avroluk bir bütçe öngörülüyor. KTÜ ekibi, bölgesel uygulamalar ve bilimsel analizlerle sürecin merkezinde olacak.
Arka plan: BlackNETs ile başlayan temizlik
Karadeniz’de 2024’te başlatılıp 2026’da tamamlanan AB Interreg BlackNETs projesi, hayalet ağların tespiti ve temizliğine odaklandı. Türkiye, Romanya, Gürcistan ve Bulgaristan’ın yer aldığı çalışmada, deniz dibinde biriken ve su kolonunda sürüklenen ağların konumları belirlenerek yaklaşık 10 bin ton hayalet ağın toplandığı aktarıldı. Bulgular, hayalet ağların kontrolsüz biçimde avcılığa devam ettiğini, deniz yaşamına zarar verdiğini ve zamanla parçalanarak mikroplastik kirliliğine dönüştüğünü ortaya koydu.
KTÜ Sürmene Deniz Bilimleri Fakültesi’nden Prof. Dr. Coşkun Erüz, hayalet ağların denizde kaldığı sürece biyoçeşitliliğe ve habitatlara uzun vadeli zarar verdiğine dikkat çekiyor. Erüz’e göre, ağların hızlıca tespiti ve toplanması; akademi, özel sektör, yerel yönetimler ve balıkçıların ortak hareket etmesiyle mümkün.
ROWER ne getirecek?
Yeni ROWER projesi, tespit ve çıkarımda robotik yeniliklere dayanıyor. Su altı robotları, ağların konumunu yüksek hassasiyetle belirleyecek; geliştirilecek özel araçlar ağları en az tahribatla çıkaracak. Stereo kamera ve yapay zekâ destekli tanıma sistemleriyle tür çeşitliliği ölçülecek, habitat iyileştirme adımları bilimsel veriye dayalı olarak atılacak.
KTÜ Deniz Bilimleri Fakültesi’nden Doç. Dr. Rafet Çağrı Öztürk, dört yıl sürecek saha çalışmalarında tahribatsız yöntemlerin önceliklendirileceğini belirtiyor. Öztürk’e göre temel hedef, hayalet ağların etkilerini en aza indirmek, ekosistem restorasyonunu somut temizlik ve izleme adımlarıyla desteklemek ve toplumsal farkındalık oluşturmak. Öztürk ayrıca Karadeniz’de belirli koruma alanlarının bulunmadığını vurgulayarak, farklı sucul ekosistemlerde biyoçeşitliliğin kapsamlı biçimde değerlendirileceğini ifade ediyor.
Politika ve işbirliği boyutu
Projede yerel ve ulusal kurumlar, balıkçılar ve araştırma ekipleri arasında veri paylaşımı ve koordinasyon kritik önem taşıyor. Toplanan ağların geri dönüştürülmesi ve bertaraf süreçleri, belediyeler ve özel sektörün işbirliğiyle yürütülecek. Bölgesel düzeyde ise AB’nin Interreg NEXT Karadeniz Programı çatısı altında çok ortaklı bir ağ kurulmuş durumda.
ROWER, hayalet ağların azalmasıyla kayıpların önlenmesini, biyoçeşitliliğin korunmasını ve mikroplastik yükünün düşmesini hedefliyor. Uzmanlar, düzenli izleme ve hızlı müdahaleyle kazanımların kalıcı olabileceğini belirtiyor.
